Müasir dövrdə məlumatların saxlanılması üçün USB flaşlar, SD kartlar, SSD-lər və digər yaddaş qurğularından geniş istifadə olunur. Lakin bütün yaddaş qurğuları eyni keyfiyyətdə istehsal edilmir. İstifadə olunan yaddaş çiplərinin növü, kontrollerin keyfiyyəti və istehsal standartları qurğunun ömrünə, etibarlılığına və məlumatların bərpa olunma ehtimalına birbaşa təsir göstərir.
Keyfiyyətli yaddaş qurğuları
Keyfiyyətli qurğular adətən ciddi keyfiyyət nəzarətindən keçən və tanınmış istehsalçılar tərəfindən istehsal olunan məhsullardır.
Xüsusiyyətləri:
- Daha etibarlı yaddaş çipləri istifadə olunur.
- Kontrollerlərdə səhv düzəltmə mexanizmləri (ECC) mövcuddur.
- Yazma və oxuma sürətləri daha sabit olur.
- Məlumatların korlanma ehtimalı daha aşağıdır.
- Uzunmüddətli istifadə üçün nəzərdə tutulur.
Məşhur istehsalçılar:
- Samsung
- Western Digital
- Kingston
- SanDisk
- Crucial
- Kioxia
- SK hynix
Keyfiyyətsiz yaddaş qurğuları
Keyfiyyətsiz və ya saxta qurğularda isə çox vaxt:
- İkinci əl və ya istifadədən çıxmış NAND çipləri istifadə olunur.
- Kontrollerlər aşağı keyfiyyətli olur.
- Həqiqi tutum saxtalaşdırıla bilər.
- Səhv düzəltmə imkanları zəif olur.
- Məlumat itkisi riski yüksək olur.
Bu cür qurğular ilk vaxtlar normal işləsə də, zamanla faylların korlanması və ya tam itməsi ilə nəticələnə bilər.
Hansı daha uzunömürlüdür?
Yaddaş çiplərinin ömrü əsasən yazma-silmə dövrlərindən asılıdır.
Təxmini müqayisə:
| Növ | Etibarlılıq | Ömür |
|---|---|---|
| SLC NAND | Çox yüksək | Ən uzun |
| MLC NAND | Yüksək | Uzun |
| TLC NAND | Orta-yüksək | Orta |
| QLC NAND | Orta | Nisbətən qısa |
SLC əsasən sənaye və server avadanlıqlarında istifadə olunur. İstehlakçı məhsullarında ən çox TLC NAND istifadə edilir.
Məlumat bərpası hansı hallarda mümkündür?
Kontroller işləyirsə
Əgər:
- Fayllar təsadüfən silinibsə,
- Bölmə (partition) pozulubsa,
- Fayl sistemi zədələnibsə,
məlumatların bərpası çox vaxt mümkündür.
Elektron nasazlıq varsa
Bəzən yalnız:
- USB konnektoru qırılır,
- Lehim qopur,
- Enerji zənciri sıradan çıxır.
Belə hallarda peşəkar təmir və məlumat bərpası mümkündür.
NAND çipi sağlamdırsa
Hətta kontroller sıradan çıxsa belə, bəzi hallarda NAND çipləri xüsusi avadanlıqla oxunaraq məlumatlar çıxarıla bilər.
Hansı hallarda məlumat bərpası çətin və ya mümkünsüz olur?
NAND hüceyrələrinin köhnəlməsi
Yaddaş hüceyrələri müəyyən sayda yazılıb-silindikdən sonra məlumatı saxlaya bilmir.
Bu halda:
- Bəzi fayllar qismən bərpa olunur.
- Bəziləri isə tam itirilir.
Fiziki çip zədələnməsi
Əgər NAND çipi:
- çatlayıbsa,
- yanıbsa,
- su və ya yüksək temperaturdan zədələnibsə,
məlumatların bərpası çox çətin və ya mümkünsüz ola bilər.
Saxta yaddaş qurğuları
Saxta tutumlu qurğularda həqiqi tutumdan artıq yazılmış məlumatlar adətən geri qaytarılmır. Çünki həmin məlumatlar heç vaxt fiziki olaraq yaddaşa yazılmayıb və ya sonradan üzərinə yazılıb.
SSD-lərdə TRIM funksiyası
Müasir SSD-lərdə TRIM adlı texnologiya mövcuddur.
Fayl silindikdən sonra SSD həmin blokları boş kimi işarələyir və sonradan tam təmizləyə bilər.
Buna görə:
- HDD-də silinmiş faylları bərpa etmək daha asandır.
- SSD-də TRIM aktivdirsə, bərpa ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə azalır.
Nəticə
Keyfiyyətli yaddaş qurğuları daha uzunömürlü, daha etibarlı və məlumatların qorunması baxımından daha təhlükəsizdir. Məlumat bərpası imkanları da adətən daha yüksək olur. Keyfiyyətsiz və xüsusilə saxta qurğularda isə məlumat itkisi riski qat-qat çoxdur və bəzi hallarda itirilmiş məlumatları geri qaytarmaq mümkün olmur.
Məlumatların təhlükəsizliyi üçün ən yaxşı üsul yaddaş qurğusunun keyfiyyətindən asılı olmayaraq vacib faylların bir neçə ehtiyat nüsxəsini saxlamaqdır. 📂🔒💾